بررسي تطبيقي وضيعت سقط جنين در ايران و جهان (3)

بررسي تطبيقي وضيعت سقط جنين در ايران و جهان (3)
بررسی تطبیقی وضیعت سقط جنین در ایران و جهان (3)


 






 

تأثیر قانونی کردن سقط جنین بر کاهش آمار جرم
 

مطالعات داناهیو (1) و لویت (2) (2001) نشان دادند که افزایش 100مورد سقط جنین برای هر 1000 مورد زایمان موفق، آمار جنایت گروه سنی مربوط را 10 درصد پایین می آورد. مطالعات ایشان نشان داد که کاهش ناگهانی آمار جنایت در دهه نود در آمریکا عمدتاً به دلیل قانونی شدن سقط جنین در سال 1973 بوده است. بر اساس مطالعات لویت (2004)، چهار عامل نقش حیاتی در کاهش جرم و جنایت در آمریکا در دهه 1990 داشته اند: افزایش تعداد نیروهای پلیس، افزایش چشمگیر تعداد زندانیان، کاهش اپیدمی مواد مخدر و قانونی کردن سقط جنین در دهه 1970، اقتصاد قوی سال های 1990، تغییرات در ویژگی های نفوس و مسکن، سیاست گذاری های بهتر، کنترل سلاح، قوانین مربوط به ممنوعیت حمل آشکار سلاح، و مجازات مرگ اثری بسیار کم داشته یا بی اثر بوده اند.

سقط جنین قانونی و زنان
 

همان گونه که پیش تر ذکر شد، قانونی بودن سقط جنین اثر مستقیم بر کاهش مرگ و میر زنان خواهد داشت. علاوه بر آن، تثبیت حقوق زاد و ولد زنان در کشورهای غربی اثر مستقیم بر توانایی های زنان در امر آموزش، اشتغال، و درآمد داشته است. مطالعات پزینی (3) (2005) در 12 کشور اروپایی نشان می دهد که رضایت زنان از زندگی بستگی مستقیم با حق کنترل زاد و ولد دارد. آنگریست (4) (1996) نشان داده است که قانونی شدن سقط جنین بر ازدواج در سنین نوجوانی، بچه دار شدن در سنین نوجوانی و زاد و ولد در خارج از دایره ازدواج تأثیر کاهنده داشته است.

بررسی اسناد و مصوبات بین المللی در خصوص سقط جنین
 

غالب اسناد بین المللی مربوط به حقوق بشر صراحتاً به مسئله سقط جنین نپرداخته اند؛ بنابراین، استنباط موافق یا مخالف از آنها مستلزم تعمق تفسیری از آنهاست. به هر حال، در اینجا خواهیم کوشید به نتایج دقیقی در تفاسیر این اسناد دست یابیم. در ذیل، به تفسیر برخی از این اسناد اشاره می کنیم:

میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاس��
 

بر اساس بند 1 ماده 6 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی (مصوب 1966 مجمع عمومی ملل متحد)، «هر انسانی دارای حق ذاتی بر حیات است» و اضافه می شود؛ حق بر حیات تنها حقی است که در سرتا سر آن سند تحت عنوان «حق ذاتی» معرفی شده است و کمیته حقوق بشر از این حق با عبارت «حق برتر» نام برده است. حق بر حیات حقی غیرقابل تخطی و تا بدان جا مقدس است که حتی به هنگام بروز ضرورت های اجتماعی که حیات یک ملت را در معرض تهدید قرار می دهند، نمی توان از این حق عدول کرد. (بند 1 ماده 4 میثاق بین المللی حقوق مدنی و سیاسی)
پس هر اقدامی که علیه انسانیت و مبانی عقلی خالق این قاعده صورت گیرد به معنای نقص حق بر حیات و سست کردن اصول میثاق است. آنچه مسئله سقط جنین را از حساسیت ویژه ای برخوردار می سازد. تعارض حق های بشری در آن است. این حق ها عبارتند از: حق جنین بر حیات، و حق زن بر اختیار روش حیات. بدیهی است که تعارض این حق ها موجب محدودیت آنها می شود. (مهرگان، 1386، ص 463)
هنگام تهیه پیش نویس میثاق، پنج کشور (5) پیشنهاد اصلاح ماده 6 میثاق و درج عبارت «ضرورت حمایت از حق بر حیات از لحظه بارداری» را در مجمع عمومی مطرح ساختند. این پیشنهاد بر اساس دلایل ذیل رد شد:
الف. بسیاری از کشورهای جهان از حیث حقوق داخلی دارای قوانینی هستند که از چنین حقی حمایت می کند.
ب. اثبات یا تعیین لحظه دقیق بارداری برای دولت ها بسیار مشکل است.
ج. اصلاح میثاق مستلزم تاثیرگذاری بر قوانین پزشکی و حقوق و تکالیف پزشکان است.
نظر به اینکه امور مزبور به مناطق مختلف جغرافیایی و فرهنگ های گوناگون، ماهیتاً متفاوت است و یکپارچگی آنها سخت می باشد، اصلاح سند توصیه نمی شود. (همان، ص 464)

کنوانسیون حقوق کودک
 

کنوانسیون حقوق کودک در 20 نوامبر 1989 توسط مجمع عمومی ملل متحد به تصویب رسید. این کنوانسیون نیز مانند سایر اسناد حقوق بشری، بر حقوق برابر و ذاتی تمامی اعضای خانواده بشری به عنوان زیربنای آزادی، عدالت و صلح در جهان و نیز بر ضرورت اعمال مراقبت های خاص نسبت به اطفال در دوران کودکی تأکید ورزیده است. بر مبنای بند 1 ماده 6 کنوانسیون، دولت های عضو، حق ذاتی هر کودک بر حیات را به رسمیت شناخته و بر همین اساس تا حد امکان، بقا و رشد کودک را تضمین نموده اند. کنوانسیون حقوق کودک به مسئله سقط جنین نیز توجه کرده و در مقدمه آن آمده است: همان گونه که در اعلامیه حقوق کودک اشاره شده است، کودک با توجه به عدم بلوغ جسمی و عقلی، پیش و همین طور پس از تولد، محتاج حمایت ها و مراقبت های خاص از جمله حمایت مناسب قانونی می باشد. (مقدمه کنوانسیون حقوق کودک)
با این حال بر سر تفسیر مقدمه کنوانسیون میان کشورهای عضو اختلاف نظر وجود دارد. برای نمونه، دولت استرالیا اعلام کرده است. حق کودک بر حیات، پیش و پس از تولد مانع از مشروعیت سقط جنین نیست. به هر تقدیر، موضوع سقط جنین به طور واضح در متن این کنوانسیون مطرح نشده است؛ زیرا بر خلاف مباحث شدیدی که در این باره به عمل آمد، هیچ گاه میان اعضا وفاقی عام شکل نگرفت. سند بین المللی مهمی مثل کنوانسیون حقوق کودک، همچون بسیاری از اسناد بین المللی حقوق بشری، به منظور نفی یا اثبات، موضوع مشخصی در قبال مسئله بسیار با اهمیت سقط جنین اتخاذ نکرده است. نیز مقدمه کنوانسیون، با اشاره به نیاز خاص کودک به حمایت (قبل و بعد از تولد)، تفکر ضرورت حمایت از کودک تولد نیافته را آنچنان که باید و شاید تقویت نکرده است. (آلستون، 1990: ص 156-177)

سند پکن
 

در سند پکن در بخش «زنان و بهداشت» به موضوع حق زنان برای برخورداری از نوزاد سالم اشاره شده است که در این بخش از سند، مسئله مهم، راه کارهایی است که می تواند شامل روش هایی باشد که پیامدهای منفی را برای بشریت دربر خواهد داشت. (علاسوند، 1382، ص 171)
این سند در چند مورد به این مطلب تاکید می کند: حق دسترسی زنان و مردان به خدمات بهداشتی که زنان را قادر سازد آبستنی و زایمان را به نحوی ایمن طی کنند و بیشترین حق را برای زوجین فراهم آورد که از نوزادی سالم برخوردار شوند. (سند پکن، بند 97)
آیا بیان این بند موجب نمی گردد که زنان و مردان به راحتی روی حیات جنینی - که باید از حق حیات به عنوان یک موجود زنده برخوردار باشد - تصمیم گیری نمایند و اینکه آیا این بند دست فرصت طلبان را باز نمی گذارد که به دلیل داشتن نوزادی سالم هر جنینی را که حتی دارای کوچک ترین مسائل جسمی باشد از بین ببرند؟ دیگر اینکه حدود این عمل مشخص نیست؛ یعنی برای چه نوزادی و با چه حد از اختلال و بیماری این حق صادر می گردد؟ آیا این بند خودش ناقض حقوق بشر نیست و آیا به معنای دست کاری بیشتر بشر در حیات جنین نمی باشد؟ به هر تقدیر، در کل این بند پیامدهای غیرقابل جبرانی بر پیکره بشریت وارد خواهد ساخت.
البته سند پکن خواهان این است که سقط جنین یک روش جلوگیری ثابت قرار نگیرد؛ خواسته ای که هنوز مدافعان سقط جنین نتوانسته اند در متن سند آن را بگنجانند. ولی در هر صورت، تا وقتی که روش جلوگیری صد در صد از بارداری وجود نداشته باشد و جدایی رابطه جنسی از تولید مثل تحقق نیابد، مدافعان حقوق جنسی زنان معتقدند که باید تلاش کنند تا حق سقط جنین را به دست آورند. بر همین اساس بود که از سال 1976 به این طرف بسیاری از کشورهای آمریکایی و اروپایی سقط جنین را قانونی کرده اند و قطعاً برای جهانی کردن آن، جامعه بین المللی را تحت فشار قرار خواهند داد. (بولتن مرجع فمینیسم، 1378، ص 242-384)

سقط جنین و منشور حقوق و مسئولیت های زنان
 

منشور حقوق و مسئولیت های زن در نظام جمهوری اسلامی ایران با الهام از شریعت جامع اسلام و نظام حقوق آن و با تکیه بر شناخت و ایمان به خداوند متعال و با هدف تبیین نظام مند حقوق و مسئولیت های زنان در عرصه های حقوق فردی، اجتماعی و خانوادگی تدوین گردیده است. این منشور اهتمام بر تبیین حقوق و تکالیف زنان در اسلام داشته و مبتنی بر قانون اساسی، اندیشه های بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران و رهبر انقلاب و با بهره گیری از سند چشم انداز بیست ساله و سیاست های کلی نظام و با لحاظ قوانین موجود و خلأها و کاستی های آن و به منظور تحقق عدالت و انصاف در جامعه زنان مسلمان می باشد. این سند به عنوان یک مرجع سیاست گذاری در امور فرهنگی و اجتماعی زنان در مورخ 83/6/31 در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد و کلیه دستگاه های ذی ربط مکلفند بر حسب وظایف دستگاهی و سازمانی برای سیاست گذاری، اتخاذ تدابیر قانونی، تصمیمات و برنامه ریزی راجع به زنان، قواعد و اصول مندرج در این منشور را رعایت نمایند. و از طرفی، این منشور مبنای معرفی و تبیین جایگاه زن در نظام جمهوری اسلامی ایران در مجامع بین المللی نیز قرار می گیرد. با این اوصاف، برای یافتن ردپایی از حقوق و مسئولیت های زنان در قبال مسئله مهمی همچون سقط جنین به بررسی این سند می پردازیم.
در بخش حقوق و مسئولیت های فردی زنان، در ماده اول آمده است: زنان حق برخورداری از حیات شایسته و تمامیت جسمانی و مسئولیت محافظت از آن در مقابل هرگونه بیماری، حادثه و یا تعدی را دارند. یعنی زن این حق را داراست که در حفاظت از جسم خود مسئول باشد و کسی که حق تعدی بر او را ندارد. و این با قانونی از قوانین سقط جنین در سازمان ملل، یعنی حفظ سلامت جسمی و روحی مادر، تناسب دارد. اما مشخص نشده که این حق در بیماری، حادثه یا تعدی تا چه حد و در چه زمینه هایی مطرح است. بنابراین، هرکسی در جایگاه های مختلف می تواند با استناد به این ماده، چون کلان و کلی نگر مطرح شده، هر استنباطی را که می خواهد با توجه به هر گرایشی که دارد مطرح سازد؛ زیرا در این سند بند یا قیدی و حدود و دامنه ای برای اجرای آن در دسترس مسئولان اجرایی وجود ندارد. از این رو، برخی به اشتباه، آن را شامل تمام موارد، حتی مسئله سقط جنین، می دانند و زمانی که این عمل به اراده زن نباشد، با این عمل به لحاظ جسمی صدمه می بیند و این حق را دارد که به دنبال اعاده حق خویش باشد. متأسفانه مصادیق و محدوده این حق مطرح نشده و ما از این امر برداشت کلی می کنیم. در ماده 33 حق باروری، بارداری، تنظیم و کنترل آن و بهره مندی از آموزش و امکانات مناسب در این زمینه مطرح شده که - همان گونه که می دانیم- عامل اصلی سقط جنین، بارداری ناخواسته و نابهنگامی است که دامنگیر زنان می شود. بر اساس این حق، بُعدی از تصمیم گیری در مورد بارداری و تنظیم خانواده و کنترل موالید بر عهده زن است، ولی باز در حوزه کنترل موالید قید نشده که تا چه حد می توان این کنترل را لحاظ نمود؛ آیا در حوزه وسیع کنترل موالید، که از استفاده از قرص های ضد بارداری تا سقط جنین را شامل می شود، زن حق کنترل و تصمیم گیری دارد؟ در این ماده به ذکر این محدودیت اشاره ای نشده است. در همین ماده به بهره مندی از آموزش و امکانات مناسب در این زمینه اشاره شده که عامل اصلی در حوزه باروری همین نکته است که اگر بانوان ما از آموزش بهنگام و مناسب در قبل و بعد از زندگی زناشویی برخوردار باشند و هیچ گاه دچار باروری های ناخواسته و نابهنگامی که منجر به سقط جنین گردد، نمی شوند و این نکته کلیدی در حوزه تنظیم خانواده و جلوگیری از عواقب آن بخصوص سقط جنین می باشد. ماده 35 به مسئولیت رعایت حقوق جنین به ویژه محافظت از حیات و رشد آن اشاره دارد. این ماده به روشنی اشاره به دوره جنینی دارد و می توان این گونه استنباط نمود که از نظر این منشور و در کل این منشور و در کل در قوانین مربوط به سقط جنین در جمهوری اسلامی ایران، حفظ جنین و رعایت حقوق جنین مسئله جدی است و مگر در شرایطی که جان مادر در خطر است و یا نقصی در جنین وجود دارد، آن هم قبل از ولوج روج در جنین یعنی پیش از 4 ماهگی توسط مراجع ذی صلاح و تحت عنوان «سقط درمانی» صورت گیرد و همین ماده نشان دهنده اهمیت مسئله سقط جنین می باشد؛ زیرا جنین برای خودش حقوقی دارد و حفظ جان و تأمین رشد و امنیت او مسئله مهمی در نظام جمهوری اسلامی ایران می باشد. (منشور حقوق و مسئویت های زنان)
در نهایت، با توجه به ماده 47 (حق برخورداری از سلامت جسمی - روانی در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی برای زنان در مراحل مختلف زندگی)، ماده 49 (حق مشارکت زنان در سیاست گذاری، قانون گذاری و مدیریت، اجرا و نظارت در زمینه بهداشت و درمان در خصوص زنان) و ماده 52 (حق آگاهی و مشارکت زنان در تصمیم گیری های مربوط به کنترل باروری و تنظیم خانواده) و نیز با توجه به تبصره این منشور که شورای فرهنگی - اجتماعی زنان مکلف است، هر دو سال یک بار پس از تصویب این منشور نسبت به ارزیابی وضعیت زنان ایرانی اقدام نموده و گزارش ارزیابی در خصوص پیشرفت های موجود را در راستای تحقق آن و گزارش ارزیابی در خصوص پیشرفت های موجود را در راستای تحقق آن و همچنین نقض حقوق زنان را به شورای عالی انقلاب فرهنگی منعکس نماید، آیا وقت آن نرسیده منشوری را که سعی شده تمام موضوعات فرهنگی و اجتماعی زنان در آن منعکس گردد و سند معتبری در سیاست گذاری های کلان و ارائه راهبردهای کلان باشد به صورت جزئی تر و محدودتری موشکافی نمود و مصادیق هر کدام از مواد را به روشنی بازنمایی کرد تا بتواند منبع خوبی در دست پژوهشگران و مسئولان اجرایی باشد؟ به این ترتیب است که گامی در جهت بهبود مسائل زنان حاصل می گردد. و از جهتی، طبق ماده 69 که حق و مسئولیت زنان را در ایجاد همگرایی با رویکرد اخلاقی و دینی در مسائل زنان در سطوح بین المللی بیان می نماید و طبق ماده 88 که به مسئولیت زنان پژوهشگر در ارائه دیدگاه و تبیین دستاوردهای مثبت دینی و ملی در زمینه مسائل زنان به جهانیان اشاره شده، آیا این منشور در جهت معرفی و تبیین جایگاه زن در نظام جمهوری اسلامی ایران در مجامع بین المللی نباید مورد بررسی دقیق تر و ریزتر و با بیان جزئی تر، قوانین را به صورت بندهایی ذیل هر ماده مطرح نماید؟ همچنین موضوع سقط جنین؛ مسئله ای که به صورت غیرمستقیم در مواد این منشور مطرح شده ولی در این زمینه بحثی صورت نگرفته است، با اینکه این مسئله در مجامع بین المللی مطرح است و همان گونه که در این مقاله نیز اشاره شده، تمامی کشورها قوانینی را در این حوزه مطرح کرده اند. از این رو، با توجه به این که منشور سندی است که در راستای حقوق و مسئولیت های زنان تدوین گردیده، پسندیده تر آن است که در ماده مربوط به این موضوع قوانین و سیاست هایی را که جمهوری اسلامی مد نظر دارد به صورت شفاف و روشن مطرح نماییم.

پی نوشت ها :
 

1. Donohue.
2. Levitt.
3. pezzini.
4. Angrist.
5. بلژیک، برزیل، السالوادر، مراکش و مکزیک.
 

منبع: نشریه بانوان شیعه شماره 22



 

نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه